26/07/2023 10:09 GMT+7

Hoàng Phủ Ngọc Tường và một thế hệ dấn thân

Thế là Hoàng Phủ Ngọc Tường đã ra đi. Chúng ta lại tiễn biệt thêm một con người thuộc một thế hệ đặc biệt, thế hệ của Ngô Kha, của Trần Vàng Sao, của Trần Quang Long, của Bửu Chỉ, của Nguyễn Đắc Xuân...

Ảnh nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường do con gái lớn Hoàng Dạ Thư chụp ông năm 2020

Ảnh nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường do con gái lớn Hoàng Dạ Thư chụp ông năm 2020

Họ là những người sống cùng thời với Trịnh Công Sơn, một thế hệ không yên lòng nghe "đại bác ru đêm vọng về thành phố", không yên lòng nghe "tiếng kêu la của bà mẹ đi tìm/ quờ quạng xác con trong căn nhà gạch vụn", nghe giữa phố phường "lựu đạn cay và đá, chai độc thoại/ máu đổ rồi sẽ thấy mặt anh em" (thơ Trần Quang Long). 

Không cam lòng nên những con người ấy đã chọn con đường của trái tim "viết lịch sử mình trên mặt đất/ bằng từng nét máu thắm tươi".

Và rồi mỗi người đã viết nên lịch sử của mình, người thì bằng cái chết như Ngô Kha, Trần Quang Long, người thì bằng những năm tháng tù đày như Bửu Chỉ, người thì bằng cuộc hành trình qua những chiến khu như Nguyễn Đắc Xuân. 

Hoàng Phủ Ngọc Tường thuộc về một thế hệ như thế.

Tác phẩm dù chỉ viết trong 10 ngày nhưng tôi đã nghĩ về nó bằng nửa cuộc đời của mình.
Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường nói về bút ký Ai đã đặt tên cho dòng sông khi trả lời phỏng vấn nhà báo Kim Oanh cho Tuổi Trẻ Cuối Tuần năm 2008.

Thế hệ dấn thân

Hoàng Phủ Ngọc Tường được định vị trong văn học sử như một người viết tùy bút xuất sắc sau Nguyễn Tuân. Cùng với một hai người khác nữa. Nhưng điều gì làm nên sự độc đáo mà không nhiều người có thể đạt được ấy? 

Sự phong phú của ngôn từ và vốn sống, vốn trải nghiệm? Điều ấy đã đành. Sự dấn thân? Cũng đúng.

Tùy bút của ông Tường, dù là thời Rất nhiều ánh lửa hay thời Bản di chúc của cỏ lau đều mang cái sôi sục của con người đứng trong lịch sử, tham gia làm nên lịch sử, một thế hệ dấn thân, cái mà có lẽ chỉ có trong những tùy bút của Nguyễn Tuân thời kháng chiến chống Pháp.

Nhưng có lẽ điều quan trọng hơn nữa là một nền tảng văn hóa đặc biệt, vừa tiếp thụ sâu sắc truyền thống, vừa rộng mở với những trào lưu triết học, văn hóa rất đương đại của Tây phương từ cổ điển cho đến những năm 1960, một tư thế văn hóa rất đặc biệt của thế hệ ông Tường, rất khác tư thế của những nhà văn định hình con người văn hóa trong thời thuộc địa như Nguyễn Tuân.

Tư thế ấy có lẽ là cái không khí của thời đại, có ở những đại học ở một nửa nước Việt thế kỷ trước.

Đời sống, rồi cũng chỉ là "hoa bên trời" theo như cách nói của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Nhưng những đóa hoa mộng trong tâm tưởng thì còn mãi.
Trần Nhã Thụy (báo Tuổi Trẻ năm 2007)
Không giống một số người, nói khác, viết khác, làm khác, nghĩ khác, họ luôn đeo cái mặt nạ ngăn cách tâm trạng thật của mình với xã hội, Hoàng Phủ Ngọc Tường khi nói chơi, hay nói bốc đồng trong cuộc rượu, cũng chân thật đến tận cùng.
Ngô Minh (báo Tuổi Trẻ năm 2007)

"Con đường tơ trắng của kẻ sĩ đất Việt"

Hoàng Phủ Ngọc Tường sớm hiện diện trong sách giáo khoa với bài bút ký về một dòng sông. Sự lựa chọn ấy rất đúng và tinh tế cho một cuốn sách giáo khoa. 

Nhưng cũng cần nhớ rằng ông không chỉ viết rất hay về thành cổ, về Quảng Trị, về Huế, về dòng sông, mà ông còn viết rất hay về hai ngọn núi đặc biệt, một gắn với cuộc đời của Nguyễn Trãi (Côn Sơn) và một gắn với lịch sử một thời (Bạch Mã).

Ở Bạch Mã, ông nhìn thấy cái hư ảo của cuộc đời, của lịch sử, được lưu lại trong "những phế tích luôn luôn mang một vẻ đẹp riêng, vẻ đẹp đau đớn của những thánh tích còn lưu lại trên tro tàn của những gì mà con người từng xây dựng nên và tưởng rằng sẽ tồn tại mãi mãi".

Còn ở Côn Sơn, ngọn núi gắn với Nguyễn Trãi - vị trí thức có một cuộc đời hào hùng nhưng cũng bi kịch bậc nhất trong lịch sử Việt Nam, Hoàng Phủ Ngọc Tường đạt được mặc khải về một con đường của người trí thức Việt, "con đường khổ ải mà thân phụ Nguyễn Trãi đã đi suốt cuộc đời, con đường không đạt mệnh nhưng không bao giờ dẫn tới nỗi xấu hổ", con đường mòn sỏi đá, "con đường tơ trắng của kẻ sĩ đất Việt qua nhiều đời".

Và cũng trên ngọn núi ấy, ông mặc khải về một lẽ sống "vô trú" của người kẻ sĩ Việt, "coi lầu son gác tía là cõi tạm, và đến khi cần tới tiết tháo hoặc khi đời không còn nhiệm vụ gì thì nhẹ thênh quay về căn nhà vĩnh hằng của tâm thức giữa lòng vũ trụ xanh biếc".

Rồi thì cuối cùng, sau một cuộc đời đầy ắp trải nghiệm và cả những khổ ải, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã đi xong con đường trên tơ trắng của mình. Vĩnh biệt ông, con người của một thế hệ!

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường qua đời ngày 24-7, hưởng thọ 87 tuổi. Lễ tưởng nhớ sẽ được tổ chức lúc 14h ngày 30-7 đến hết 31-7 tại Hội Văn học nghệ thuật Thừa Thiên - Huế; 3 Phan Bội Châu, phường Vinh Ninh, TP Huế.

Trước đó, vợ ông là nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ cũng từ biệt cuộc đời ngày 6-7, hưởng thọ 75 tuổi.

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là tác giả của các tập bút ký: Ai đã đặt tên cho dòng sông - tập bút ký nổi tiếng nhất của ông (từng được trích vào sách giáo khoa ngữ văn lớp 12), Rất nhiều ánh lửa (giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1980 - 1981), Ngọn núi ảo ảnh, Rượu hồng đào chưa uống đã say, Miền cỏ thơm (tặng thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam (1999, 2002, 2007).

Ông từng là tổng thư ký Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên, chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên, tổng biên tập tạp chí Cửa Việt. Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật, cùng đợt với vợ ông.

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường qua đời

Tin từ gia đình, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã mất ngày 24-7-2023; hưởng thọ 87 tuổi.

Bình luận hay

Chia sẻ

Tuổi Trẻ Online Newsletters

Đăng ký ngay để nhận gói tin tức mới

Tuổi Trẻ Online sẽ gởi đến bạn những tin tức nổi bật nhất

Bình luận (0)
Tối đa: 1500 ký tự

Tin cùng chuyên mục

Điện Kính Thiên là biểu tượng quyền lực tối cao của triều đình Đại Việt

Điện Kính Thiên là biểu tượng quyền lực tối cao của triều đình Đại Việt, trải dài từ thế kỷ XI đến thế kỷ XVIII, là không gian vật chất quan trọng và mang giá trị về tâm linh và triết lý sâu sắc.

Điện Kính Thiên là biểu tượng quyền lực tối cao của triều đình Đại Việt

'Huyền thoại bún bò Huế' từng được Anthony Bourdain ca ngợi qua đời

Một số tin tức nổi bật: Thương Ba Sịa của Mẹ biển; Skibidi Toilet được chuyển thể thành phim; 'Lunch Lady' huyền thoại qua đời ở tuổi 58; Hoa hậu Somalia lên tiếng về hủ tục cắt âm vật.

'Huyền thoại bún bò Huế' từng được Anthony Bourdain ca ngợi qua đời

Chu Viên Viên, diễn viên đóng Tống Khánh Linh, qua đời ở tuổi 51

Diễn viên Chu Viên Viên, nổi tiếng với vai diễn Tống Khánh Linh trong phim Tôn Trung Sơn, qua đời ở tuổi 51 sau quãng thời gian dài chiến đấu với bệnh tật.

Chu Viên Viên, diễn viên đóng Tống Khánh Linh, qua đời ở tuổi 51

Tượng bà Melania Trump bị cưa chỉ còn bàn chân

Bức tượng của bà Melania Trump một lần nữa bị phá hoại ngay tại quê nhà Slovenia.

Tượng bà Melania Trump bị cưa chỉ còn bàn chân

Hòa Hiệp biến tấu câu chuyện Thạch Sùng

Hòa Hiệp được biết đến là kép đẹp trên các sân khấu kịch Hồng Vân, Idecaf, trên phim ảnh. Nay anh bắt tay viết kịch bản và dàn dựng với câu chuyện Thạch Sùng.

Hòa Hiệp biến tấu câu chuyện Thạch Sùng

Lặng nghe các họa sĩ 'Kể chuyện sau ngày thống nhất'

Với 105 tác phẩm hội họa, điêu khắc, ký họa, cuộc trưng bày chuyên đề 'Kể chuyện sau ngày thống nhất' mang đến một không gian nghệ thuật giàu cảm xúc, tái hiện sống động những ký ức lịch sử và kết nối quá khứ với hiện tại.

Lặng nghe các họa sĩ 'Kể chuyện sau ngày thống nhất'
Tất cả bình luận (0)
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng, xin vui lòng viết bằng tiếng Việt có dấu.
Được quan tâm nhất
Mới nhất
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đâu tiên bình luận về bài viết.
Tối đa: 1500 ký tự
Avatar
Đăng ký bằng email
Khi bấm "Đăng ký" đồng thời bạn đã đồng ý với điều khoản của toà soạn Đăng ký
Đăng nhập
Thông tin bạn đọc Thông tin của bạn đọc sẽ được bảo mật an toàn và chỉ sử dụng trong trường hợp toà soạn cần thiết để liên lạc với bạn.
Gửi bình luận
Đóng
Hoàn thành
Đóng

Bình luận (0)
Tối đa: 1500 ký tự
Tất cả bình luận (0)
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng, xin vui lòng viết bằng tiếng Việt có dấu.
Được quan tâm nhất
Mới nhất
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đâu tiên bình luận về bài viết.
Tối đa: 1500 ký tự
Avatar